ลงทุนให้คุ้มค่า…ลงทุนสร้างอาคารด้วยแนวคิด Sustainable Architecture

นันทเดช สุทธิเดชานัย 05 February, 2016 at 19.11 pm

เมื่อช่วงปลายปีที่ผ่านมา ผมมีโอกาสได้ทำงานออกแบบอาคารร่วมกับ อาจารย์ สรรค์ เวสสุนทรเทพ อาจารย์พิเศษ คณะวิศวกรรมศาสตร์และสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ ซึ่งเป็นผลงานออกแบบสถาปัตยกรรมงานแรกของ บริษัท 8020 Syndicus และของผมเหมือนกัน จากที่ผ่านๆ มา เราเน้นรับงานออกแบบตกแต่งภายในซะมากกว่า

Sustainable-Article_02

จากโปรเจคงานออกแบบนี้ ผมได้เรียนรู้อะไรใหม่ๆ หลายอย่างมาก อย่างหนึ่งที่กำลังอินเทรนด์อยู่ในขณะนี้คือเรื่อง Sustainable Architecture หรือสถาปัตยกรรมยั่งยืน ซึ่งถ้าพูดแค่นี้ หลายคนคงคิดถึงบ้านที่ใช้เทคโนโลยีทันสมัยราคาแพงในการลดการใช้พลังงานและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม แต่อันที่จริงแล้วสถาปัตยกรรมยั่งยืนประกอบด้วยหลายแง่มุมกว้างกว่านั้นมาก และไม่จำเป็นต้องมีราคาแพงเสมอไป

แล้วสถาปัตยกรรมยั่งยืนมันคืออะไรกันแน่?… ภาษาอังกฤษคำว่า Sustainable หมายถึงอะไรที่อยู่ได้นาน อยู่ได้ยั่งยืนหรืออยู่ได้ด้วยตัวของมันเอง วันนี้ผมจะเล่าถึงสถาปัตยกรรมยั่งยืนใน 4 แง่มุมครับ

 

Environmental Sustainability

ถ้าพูดถึงเรื่องสถาปัตยกรรมยั่งยืน หัวข้อที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคงหนีไม่พ้นความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะเรื่องการใช้พลังงาน การออกแบบอาคารให้ประหยัดพลังงานแบ่งเป็น 2 แนวทางหลักๆ ซึ่งไม่จำเป็นต้องแพงเสมอไป

1. Active Design
คือการออกแบบอาคารให้มีความยั่งยืนด้านการใช้พลังงานโดยการนำเทคโนโลยี หรืออุปกรณ์อันทันสมัยเข้ามาช่วย เช่น การใช้แผงโซล่าร์เซลล์ เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าใช้เองภายในอาคาร หรือเทคโนโลยีอื่นๆ เช่น ระบบ Home Automation มาใช้เพื่อลดการใช้พลังงาน เป็นต้น ถึงแม้วิธี Active Design จะมีความคุ้มค่าในระยะยาวแต่เจ้าของอาคารก็จะต้องลงทุนสูง ซึ่งไม่ใช่ทุกคนจะมีกำลังทรัพย์มากพอ

 

โครงการ Circle 2 Living Prototype มีแผงโซลาร์เซลล์ผลิตกระแสไฟฟ้า และเทคโนโลยีอื่นๆ อีกมากช่วยลดการใช้พลังงาน

Sustainable-Article_03

ระบบผลิตพลังงานไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ในบ้านพักอาศัยของ Panasonic มีบริษัท ติยะไพบูลย์ ให้บริการออกแบบและติดตั้ง

Sustainable-Article_04

2. Passive Design

คือการออกแบบอาคารให้มีความสอดคล้องกับสิ่งแวดล้อม เช่น ทิศทางลมและแสงแดด วิธีนี้อาจจะไม่มีต้นทุนเพิ่มขึ้นจากการสร้างอาคารธรรมดาเลย หรือถ้าเพิ่มก็น้อยมาก อยู่ที่ความใส่ใจและการนำความรู้เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมมาประยุกต์ใช้ ซึ่งบ้านทรงไทยแต่โบราณก็ถือว่าเป็น Passive Design อยู่แล้ว

 

โครงการ Wind รัชโยธิน ที่ชูจุดขายเรื่องการออกแบบให้มีการไหลเวียนของลมธรรมชาติ

Sustainable-Article_05

ผมขอยกตัวอย่างจากโปรเจคที่ได้ร่วมออกแบบกับ อ.สรรค์ ซึ่งมีชื่อว่า The Sundial House เป็นอาคารบ้านพักอาศัย 3 ชั้น บนที่ดิน 50 ตรว. ย่านบางขุนนนท์ โดยเราเลือกแนวทางการออกแบบให้มีความยั่งยืนด้านการใช้พลังงานแบบ Passive Design คือตัวอาคารและผังอาคาร ถูกจัดวางให้ “ทุกห้อง” ในอาคารได้ลมและมีอากาศถ่ายเท และ “ทุกห้อง” ไม่ถูกแสงแดดยามบ่ายส่องโดยตรง แม้จะมีหน้าต่างบานใหญ่จำนวนมากให้แสงธรรมชาติเข้ามาได้ตลอดทั้งวันก็ตาม เพราะหน้าต่างทุกบานถูกจัดวางในตำแหน่งและทิศทางที่เหมาะสม โดยทิศตะวันตกซึ่งโดนแดดตอนบ่ายมากที่สุด และโดนบล็อกวิวระยะประชิดจากอาคารข้างๆ ถูกจัดเป็นพื้นที่ที่ไม่ใช่ที่อยู่อาศัย เช่น โถงบันได, ห้องน้ำ และห้องเก็บของ ด้านทิศใต้ ซึ่งได้รับผลกระทบจากแสงแดดเนื่องจากดวงอาทิตย์ในประเทศไทยเคลื่อนตัวจากทิศตะวันออกไปตะวันตกโดยอ้อมทางทิศใต้ Facade อาคารฝั่งนี้จึงถูกออกแบบให้มีผนัง 2 ชั้น โดยมีระแนงไม้อีกชั้นเพื่อกรองความร้อนและสร้างเงาภายในอาคารที่จะเปลี่ยนตลอดทั้งวันอันเป็นที่มาของชื่อ The Sundial House นอกจากนั้นทางทิศใต้ยังปลูกต้นไม้ใหญ่เพื่อกรองความร้อนอีกชั้น


ผังทิศทางแสงแดดและลมที่มีผลต่ออาคาร

Sustainable-Article_06

ทิศเหนือไม่ได้รับแสงแดดโดยตรง และมีต้นใหญ่เดิมช่วยบัง ส่วนทิศใต้ได้รับแสงแดดจึงมีผนังระแนงไม้กรองแสงเพื่อลดความร้อนและสร้างแสงเงาภายในอาคาร

Sustainable-Article_07

ทุกห้องในอาคารถูกออกแบบให้มีอากาศถ่ายเท โดยอาศัยประโยชน์จากทิศทางลมที่พัดไปในแนวเหนือ-ใต้
Sustainable-Article_08

Facade อาคารทิศใต้ มีหน้าต่างจำนวนจำกัด เพื่อระบายอากาศและสร้างแสงเงาภายในอาคารจากผนังระแนงไม้

Sustainable-Article_09

นอกจากความยั่งยืนด้านพลังงาน ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อมยังครอบคลุมแง่มุมอื่นๆ อีกที่ไม่สามารถเล่าได้หมดในบทความเดียว (เดี๋ยวจะยาวจนกลายเป็นเขียนหนังสือครับ…) เช่น การเลือกใช้วัสดุที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หาได้ในท้องถิ่น และวัสดุที่เป็นมิตรต่อสุขภาพของผู้อยู่อาศัย รวมทั้งการบำบัด, กำจัด และ Recycle ของเสียเหลือใช้จากอาคาร, และการอนุรักษ์ต้นไม้ใหญ่ในพื้นที่อาคาร เป็นต้น

 

สำหรับ The Sundial House เราภูมิใจมาก ที่สามารถรักษาต้นไม้ใหญ่ในที่ดินไว้ได้ทั้งหมด แถมยังใช้ประโยชน์จากร่มเงาต้นไม้ใหญ่ที่มีอยู่ทางทิศเหนือด้วย ทำให้เราใส่หน้าต่างขนาดใหญ่ในผนังด้านทิศเหนือได้เต็มที่

 

หน้าต่างขนาดใหญ่และวิวทิศเหนือเต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่ (ภาพ 3D Render ภาพวิวจากสถานที่จริง)

Sustainable-Article_10

Facade อาคารทิศเหนือซึ่งไม่ได้รับแสงแดดโดยตรง และสถานที่จริงมีต้นไม้เดิมขนาดใหญ่ให้ร่มเงา ทีมออกแบบเลยตัดสินใจใส่หน้าต่างแบบจัดเต็ม

Sustainable-Article_11

Economical/Financial Sustainability

ความยั่งยืนทางด้านเศรษฐศาสตร์และการเงิน เมื่อพูดถึงความยั่งยืนเราย่อมหมายถึงระยะยาว ดังนั้นในหัวข้อนี้ผมไม่ได้หมายถึงการออกแบบให้ประหยัดต้นทุนในการก่อสร้าง แต่หมายถึงการลดค่าบำรุงรักษาอาคารในระยะยาว ให้อาคารอยู่ได้ด้วยตัวเองโดยบำรุงรักษาน้อยและง่ายที่สุด ยกตัวอย่างเช่นหลังคาอาคารถูกออกแบบเป็นชิ้นเดียวกันทั้งผืนเพื่อลดโอกาสรั่วซึม, การจัดวางตำแหน่งท่อต่างๆ รวมทั้งช่องเซอร์วิสระบบประปาไฟฟ้าให้สามารถเปิดซ่อมบำรุงได้ง่าย, การเลือกใช้วัสดุอย่างแผ่น Fibre-Composite Panel มาทดแทนไม้ในงานเฟอร์นิเจอร์บางจุด เพื่อลดโอกาสถูกปลวกกิน, การเลือกใช้วัสดุที่คงทนและทำความสะอาดง่ายในจุดที่โดนสัมผัสบ่อย, การเลือกใช้หลอดไฟ LED ที่มีคุณภาพซึ่งอายุการใช้งานนานมากๆ, การออกแบบอาคารโดยลดซอกหลืบช่องมุมต่างๆ ที่เก็บฝุ่นและทำความสะอาดได้ยาก,… และอื่นๆ อีกมากที่ผมเล่าทั้งวันก็คงไม่จบ

 

นอกจากนั้นเรายังสามารถสร้างความยั่งยืนให้เศรษฐกิจของประเทศได้ด้วยการใช้วัสดุที่หาได้ในประเทศด้วยครับ

แผ่น Fibre-Composite Panel ยี่ห้อ Shera Play ใช้ทดแทนไม้อัด มีคุณสมบัติทนปลวก ทนความชื้น ไม่ติดไฟ ไม่ลามไฟ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

Sustainable-Article_12

Social Sustainability

ความยั่งยืนทางด้านสังคม เป็นประเด็นที่สำคัญมากๆ ซึ่งมักถูกละเลยอย่างน่าเสียดาย ผมขอแยกประเด็นนี้ออกเป็น 2 ข้อ คือ

1. ความยั่งยืนทางด้านสังคมภายในบ้าน: อาคารที่ดีต้องสามารถสนับสนุนการมีปฏิสัมพันธ์ของผู้ที่อยู่อาศัยร่วมกันได้ ในขณะที่ผู้อยู่อาศัยทุกคนมีพื้นที่ส่วนตัวมากเพียงพอกับความต้องการ ฟังดูง่ายแต่การที่จะออกแบบอาคารให้ตอบโจทย์นี้ได้ผู้ออกแบบต้องเข้าใจและรู้ลึกถึงพฤติกรรมและความต้องการของผู้อยู่อาศัยทุกคน แต่ผลที่ได้นั้นคุ้มค่ามากๆ เพราะสมาชิกในครอบครัวจะมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน มีพื้นที่ทำกิจกรรมร่วมกันมากขึ้น และการที่มีพื้นที่ส่วนตัวมากเพียงพอก็สามารถลดโอกาสเกิดความขัดแย้งระหว่างสมาชิก ทำให้อาคารกลายเป็นบ้านที่มีความยั่งยืนอย่างแท้จริง


โต๊ะทานอาหารขนาดใหญ่ เป็นพื้นที่ที่ประยุกต์ทำกิจกรรมได้หลากหลายสำหรับผู้อยู่อาศัย เพราะพื้นที่อาคารจำกัดแค่ 200 ตารางเมตร โดยนอกจากจะใช้เป็นโต๊ะอาหารแล้ว ยังเป็นทั้ง Island สำหรับทำครัว (เจ้าของบ้านชอบทำขนมและทำครัวฝรั่ง) เป็นพื้นที่ทำงานจัดประชุม เป็นพื้นที่จัดปาร์ตี้สังสรรค์ต่อเนื่องไปถึงบาร์และชานนอกบ้าน

Sustainable-Article_13

Lewis Mumford นักปรัชญาและสังคมศาสตร์ กล่าวไว้ว่า “The child is no less entitled to space than the adult…” หมายถึงเด็กก็มีความต้องการพื้นที่ส่วนตัวมากพอๆ กับผู้ใหญ่ ดังนั้นถ้าออกแบบสร้างบ้านอย่าละเลยความต้องการของเจ้าตัวน้อยนะครับ


2. ความยั่งยืนทางด้านสังคมภายนอกบ้าน:
การสร้างอาคารขึ้นมาหลังหนึ่งจำเป็นมากที่จะต้องใส่ใจกับบริบทสังคมรอบๆ อาคารที่ออกแบบด้วยความใส่ใจในประเด็นนี้จะทำให้พื้นที่รอบๆ นั้นน่าอยู่ขึ้น จนอาจส่งผลทางอ้อมกับราคาอสังหาริมทรัพย์ในบริเวณนั้นด้วยก็เป็นได้ ส่วนอาคารที่ตรงกันข้ามอาจสร้างความรำคาญและขัดแย้งกับสังคมรอบๆ เช่น การต่อเติมอาคารในพื้นที่ของตนเองจนน่าเกลียด หรือทาบ้านเป็นสีชมพูสะท้อนแสงซึ่งขัดแย้งกับบริบทโดยรอย ถึงแม้จะไม่ได้ผิดกฎหมายแต่มันสร้างทัศนะอุจาด (Visual Pollution) ให้กับบริเวณรอบๆ หรือการสร้างอาคารไปบังวิวอาคารข้างเคียงทั้งๆ ที่มีวิธีที่สามารถเลี่ยงได้ นี่ยังไม่นับการต่อเติมแบบผิดกฎหมายที่เกิดขึ้นอย่างมากมายในประเทศไทย

 

อย่าง The Sundial House ที่ด้านทิศตะวันตกมีอาคารข้างเคียงระยะประชิด เราพยายามจัดวางอาคารและหน้าต่างให้กระทบความเป็นส่วนตัวของเพื่อนบ้านให้น้อยที่สุดครับ

 

Cultural Sustainability
วัฒนธรรมและความเชื่อ เป็นสิ่งหนึ่งที่ทำให้พวกเราชาวเอเชียมีความแตกต่างจากชาวตะวันตกอย่างชัดเจน มันคือเอกลักษณ์ที่บ่งบอกความเป็นตัวตนและรากเง้าของเรา ตอนที่เราเริ่มคุยกันเพื่อตั้งโจทย์ออกแบบบ้าน The Sundial House เราตกลงกันว่าเราไม่อยากสร้างบ้านที่สวยล้ำทันสมัย แต่ละทิ้งความเชื่อและวัฒนธรรมไปหมด ผมเชื่อว่าการสร้างบ้านที่มีความยั่งยืนด้านวัฒนธรรมเป็นสิ่งจำเป็น เราไม่ได้งมงาย แต่บ้านที่เราสร้างไม่ขัดต่อความเชื่อของผู้ใหญ่ เมื่อผู้ใหญ่โอเคไม่คัดค้านและให้การยอมรับ อาคารก็อยู่ได้อย่างยั่งยืน
สำหรับ The Sundial House เรื่องฮวงจุ้ยเราให้ความสำคัญ ความเชื่อเรื่องทิศทางต่างๆ เราจัดวางอย่างถูกต้อง มีห้องพระที่เหมาะสม มีที่วางตีจู่เอี้ยที่ถูกต้องตามหลัก แต่ก็ไม่กระทบความเรียบทันสมัยของงานออกแบบภายใน


ห้องพระที่เจ้าของบ้านใช้เป็นห้องนั่งสมาธิด้วย ถูกแยกเป็นอิสระออกจากส่วนอื่นของอาคารและตกแต่งอย่างเรียบง่ายเพื่อความสงบ

Sustainable-Article_14

Dragon Hole เป็นพื้นที่เปิดโล่งบริเวณชั้น 3 นอกจากจะส่งเสริมฮวงจุ้ยของอาคารแล้วยังเป็นพื้นที่นั่งชิวสบายๆ เพราะช่องนี้เปิดรับลมทิศเหนือ-ใต้ พัดผ่านตลอด

Sustainable-Article_15

จากตัวอย่างที่ยกมาทั้งหมดจะเห็นได้ว่าการสร้างอาคารที่มีความยั่งยืนไม่จำเป็นต้องใช้งบประมาณมากมายเสมอไป บางข้อสามารถทำได้เลยโดยที่ไม่เพิ่มต้นทุนการก่อสร้างเลยด้วยซ้ำ เพียงใช้ความใส่ใจตั้งแต่เริ่มออกแบบ ลองคิดดูว่าชีวิตคนเราเกิดมาจะมีโอกาสสร้างบ้านของตัวเองได้ซักกี่หลังกันครับ ใช้เงินใช้เวลาไม่ใช่น้อยๆ อาจต้องกู้ธนาคารผ่อนกัน 20-30 ปี บางครอบครัวอยู่ถึงรุ่นลูกหลาน นอกจากอาคารจะมีผลกับผู้อยู่อาศัยแล้วยังมีผลกับบริบทสังคมและสิ่งแวดล้อมรอบๆ ด้วย อาคารเป็นสิ่งก่อสร้างถาวร สร้างขึ้นมาแล้วมันเปลี่ยนแปลงรื้อถอนได้ยาก ในการออกแบบสร้างอาคารหลังหนึ่งเราจึงควรให้ความใสใจมากๆ และคิดถึงผลกระทบในระยะยาวต่อตัวเอง ผู้อยู่อาศัยคนอื่นๆ รวมทั้งสิ่งแวดล้อมและสังคมรอบๆ อาคารครับ

 

Reference
– Lewis Mumford, “The Culture of Cities”, 1983
http://www.8020syndicus.com/ref_sundial-house-th.html

นันทเดช สุทธิเดชานัย

จบปริญญาโทด้านบริหารธุรกิจจากมหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ และเริ่มงานด้านที่ปรึกษาการตลาดในบริษัท ไอเดีย 360 จำกัด จนได้เรียนรู้ประสบการณ์จากหลายกลุ่มธุรกิจ จึงตัดสินใจออกมาเปิดธุรกิจส่วนตัวด้านออกแบบภายใน และที่ปรึกษาด้านการลงทุนอสังหาฯแบบครบวงจร โดยมีความเชี่ยวชาญเฉพาะในด้านการออกแบบภายในที่อยู่อาศัย และมีพันธมิตรที่สำคัญคือบริษัท ฮาว บิวเดอร์ จำกัด รับผิดชอบในส่วนรับเหมาก่อสร้าง และต่อเติมอาคาร เพื่อให้บริการลูกค้าได้ครบวงจรมากยิ่งขึ้น

เว็บไซต์

เดอะ คราวน์ เรสซิเดนท์เซส

โนเบิล สเตท 39

เดอะ เครสท์ พาร์ค เรสซิเดนซ์

ทำเลห้าแยกลาดพร้าวนั้นโดยปกติจะแบ่งออกเป็น 2 ช่วง คื...

23 January, 2023

เดอะ ไพรเวซี่ จตุจักร

The Privacy Jatujak คืออีกหนึ่งโครงการคอนโดมิเนียมระ...

19 January, 2023

วิสซ์ดอม โคเอ็กซ์ ปิ่นเกล้า

โดยทาง MQDC เลือกที่จะนำแบรนด์ COEX มาลงที่ย่านปิ่นเ...

22 December, 2022

มัลเบอร์รี่ โกรฟ เดอะ ฟอเรสเทียส์ วิลล่า

การอยู่อาศัยร่วมกันในบ้านหลังใหญ่ ที่ประกอบด้วยสมาชิ...

6 December, 2022