การเมืองในสายตาของประชาชนทั่วไปมักถูกเข้าใจว่าเกิดขึ้นบนเวทีปราศรัย ในสภา หรือในคูหาเลือกตั้ง แต่ในความเป็นจริง การเมืองที่ทรงพลังที่สุดจำนวนไม่น้อยไม่ได้อยู่ในคำพูด หากแฝงตัวอยู่ในโครงสร้างของชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะที่อยู่อาศัย และชุมชน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ผู้คนใช้ชีวิตจริงทุกวัน

สิงคโปร์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของประเทศที่เข้าใจมิติทางการเมืองของอสังหาริมทรัพย์อย่างลึกซึ้ง ที่อยู่อาศัยไม่ได้ถูกมองแค่ในฐานะสวัสดิการหรือเครื่องมือแก้ปัญหาปากท้อง แต่ถูกออกแบบให้เป็นรากฐานของความมั่นคงทางสังคม และในเวลาเดียวกันก็เป็นกลไกสำคัญในการได้มาซึ่งเสียงและการโหวตอย่างยั่งยืน

หนึ่งในโครงการที่สะท้อนแนวคิดนี้ได้ชัดที่สุดคือ The Pinnacle@Duxton โครงการ HDB หรือที่อยู่อาศัยของรัฐซึ่งตั้งอยู่ใจกลางเมืองสิงคโปร์ ใกล้ย่านศูนย์กลางธุรกิจ บนถนน Cantonment ตัวโครงการประกอบด้วยอาคารสูง 50 ชั้นจำนวน 7 อาคาร เชื่อมต่อกันด้วยสวนลอยฟ้าขนาดใหญ่ ดีไซน์ทันสมัย มีพื้นที่ส่วนกลางและจุดชมวิวที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของเมือง แม้จะเป็นที่อยู่อาศัยภายใต้ระบบของรัฐ แต่ภาพลักษณ์และคุณภาพกลับไม่ต่างจากคอนโดเอกชนระดับบน

สิ่งที่สำคัญกว่ารูปลักษณ์ คือ ความรู้สึก ของผู้อยู่อาศัย การได้อยู่ในทำเลระดับนี้ ในราคาที่เข้าถึงได้ภายใต้นโยบายรัฐ ทำให้หลายคนรู้สึกว่าระบบการบริหารจัดการของประเทศตอบแทนชีวิตการทำงานของพวกเขาอย่างเป็นธรรม บ้านจึงไม่ใช่แค่ทรัพย์สิน แต่เป็นสัญลักษณ์ของโอกาสและความมั่นคงที่รัฐมอบให้

เมื่อคนย้ายเข้าอยู่ในโครงการขนาดใหญ่เช่นนี้ การเปลี่ยนแปลงไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่อยู่ใหม่ แต่คือการผูกชีวิตทั้งชุดเข้ากับระบบเดียวกัน ผู้อยู่อาศัยต้องย้ายทะเบียนเข้าสู่เขตเดียวกัน ใช้บริการสาธารณะชุดเดียวกัน อยู่ภายใต้การดูแลของผู้แทนทางการเมืองคนเดียวกัน และใช้ชีวิตร่วมกันในชุมชนที่รัฐออกแบบโครงสร้างมาแล้วอย่างเป็นระบบ สิ่งเหล่านี้ค่อย ๆ สร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของพื้นที่และเป็นส่วนหนึ่งของเขตนั้นโดยไม่ต้องมีใครกล่าวถึงการเมืองตรง ๆ

หัวใจสำคัญที่ทำให้โมเดลของสิงคโปร์ทำงานได้จริง ไม่ได้มีแค่ตัวอาคารหรือทำเล แต่คือเครือข่ายสถาบันระดับรากหญ้าที่ทำงานควบคู่ไปกับโครงการที่อยู่อาศัย ประเทศนี้มีโครงสร้างอย่าง People’s Association (PA) https://www.pa.gov.sg/

หนึ่งในนั้นจะมีคณะกรรมการที่ปรึกษาภาคประชาชน (Citizens’ Consultative Committees หรือ CCC) เป็นองค์กรหลักภายใต้สมาคมประชาชน (People’s Association) ที่ทำหน้าที่เป็นร่มใหญ่ดูแลองค์กรฐานรากทั้งหมดในสิงคโปร์ โดยมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมความเป็นพลเมืองดี เป็นช่องทางสื่อสารนโยบายรัฐและรับฟังเสียงสะท้อนจากประชาชน รวมถึงบริหารจัดการโครงการพัฒนาและสิ่งอำนวยความสะดวกในระดับท้องถิ่น ซึ่ง CCC มีต้นกำเนิดมาจากคณะกรรมการต้อนรับที่สนับสนุนนายกฯ ลี กวน ยู ในช่วงทศวรรษ 1960 ก่อนจะได้รับการประกาศจัดตั้งเป็น Grass Root Committees อย่างเป็นทางการในเดือนพฤศจิกายน 1963 เพื่อต่อต้านคอมมิวนิสต์และเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับราษฎร์ จนกระทั่งหลังเหตุการณ์จลาจลทางเชื้อชาติในปี 1964 คณะกรรมการเหล่านี้ได้พิสูจน์ประสิทธิภาพในการสร้างความสามัคคีและระดมการมีส่วนร่วมทางการเมือง จึงได้รับการยกระดับให้เป็น CCC อย่างเต็มรูปแบบ

เหล่าคณะกรรมการ CCC จะดำเนินการจัดกิจกรรมอย่าง Meet-the-People Sessions ซึ่งทำหน้าที่เชื่อมต่อรัฐ พรรคการเมือง และประชาชนเข้าด้วยกันอย่างใกล้ชิด สถาบันเหล่านี้ไม่ได้ทำงานเชิงนโยบายลอย ๆ แต่ลงไปถึงระดับชีวิตประจำวัน ตั้งแต่การจัดกิจกรรมชุมชน การช่วยเหลือด้านสวัสดิการ ไปจนถึงการรับฟังปัญหาส่วนบุคคลของประชาชน

https://www.pa.gov.sg/engage/connect-with-government/connecting-people-and-government/

งานวิจัยด้านรัฐศาสตร์จำนวนมากชี้ตรงกันว่า บริการเชิงตัวบุคคลหรือ constituency service ลักษณะนี้ เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยรักษาฐานเสียงของพรรคผู้ปกครองในระยะยาว เพราะมันเปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับประชาชน จากความสัมพันธ์เชิงนโยบายที่จับต้องยาก ให้กลายเป็นความสัมพันธ์เชิงบุคคลและชุมชนที่ผู้คนสัมผัสได้จริงในชีวิตประจำวัน เมื่อรัฐไม่ได้อยู่ไกล แต่ปรากฏตัวในรูปของคนที่ช่วยแก้ปัญหาเล็ก ๆ ให้เราได้ ความเชื่อมั่นก็เกิดขึ้นโดยไม่ต้องถูกชักจูง

เมื่อโครงการที่อยู่อาศัยคุณภาพสูงถูกผูกเข้ากับเครือข่ายชุมชนที่ทำงานอย่างต่อเนื่อง สิ่งที่เกิดขึ้นคือสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการได้มาซึ่งการโหวตอย่างยั่งยืน ผู้คนไม่ได้รู้สึกว่าตนเองกำลังถูกขอคะแนนเสียง แต่รู้สึกว่าการสนับสนุนฝ่ายบริหารที่ดูแลพื้นที่นี้ คือการรักษาคุณภาพชีวิตของตนเองและครอบครัวเอาไว้ การตัดสินใจทางการเมืองจึงค่อย ๆ กลายเป็นเรื่องธรรมชาติ ไม่ใช่เรื่องเร่งเร้าในช่วงเลือกตั้ง

ภาพแผนการเปลี่ยนแปลงทำเลต่างๆ ในสิงคโปร์โดย HDB

เมื่อมองกลับมาที่ประเทศไทย จะเริ่มเห็นเค้าลางของแนวคิดลักษณะนี้มากขึ้น การพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ การสร้างที่อยู่อาศัยในทำเลศักยภาพ หรือการพัฒนาเมืองรอบโครงสร้างพื้นฐาน ล้วนมีศักยภาพที่จะกลายเป็นเครื่องมือทางการเมืองในอนาคต หากโครงการเหล่านั้นสามารถทำให้ประชาชน “อยู่แล้วชีวิตดีขึ้นจริง” และมีระบบชุมชนที่รัฐหรือองค์กรท้องถิ่นเข้าไปมีบทบาทอย่างต่อเนื่อง การแข่งขันทางการเมืองอาจไม่จบแค่บนเวทีปราศรัย แต่จะย้ายลงมาอยู่ในระดับพื้นที่และชีวิตประจำวันของผู้คนมากขึ้น

ในท้ายที่สุด กรณีของ The Pinnacle@Duxton ทำให้เห็นชัดว่า อสังหาริมทรัพย์ไม่ใช่แค่เรื่องบ้านหรือการลงทุน แต่เป็นโครงสร้างที่กำหนดความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับประชาชนอย่างลึกซึ้ง บ้านหนึ่งหลัง ชุมชนหนึ่งแห่ง และการออกแบบเมืองที่คิดมาดี สามารถหล่อหลอมความรู้สึก ความเชื่อมั่น และการตัดสินใจทางการเมืองได้อย่างเงียบงันและยั่งยืน และนี่เองที่ทำให้พูดได้อย่างไม่เกินจริงว่า อสังหาริมทรัพย์นั้นรันไปทุกวงการจริง ๆ รวมถึงการเมืองด้วย