ในโลกของการลงทุนอสังหาริมทรัพย์ เรามักพูดถึงแต่เรื่องเงิน ๆ ทองๆ ผลตอบแทน ทำเล และ cashflow แต่มีอีกมิติหนึ่งที่ลึกกว่านั้น และกำลังถูกพูดถึงมากขึ้นในงานวิจัยต่างประเทศ นั่นคือคำถามว่า การเป็นเจ้าของบ้านส่งผลต่อแนวคิดทางการเมืองโดยเฉพาะแนวคิดแบบชาตินิยม (nationalism) อย่างไร

สำหรับนักลงทุน นี่ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเพราะแนวคิดทางการเมืองของผู้คนส่งผลโดยตรงต่อนโยบายที่ดิน ภาษี การควบคุมการซื้อโดยต่างชาติ ตลอดจนทิศทางการพัฒนาเมืองในระยะยาว

ความเป็นเจ้าของ (Homeownership) เปลี่ยนมุมมองต่อสังคม

งานวิจัยหลายชิ้นในยุโรปและอเมริกาเหนือพบว่า คนที่เป็นเจ้าของบ้านมักมีระดับการมีส่วนร่วมทางการเมืองสูงขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเลือกตั้ง การเคลื่อนไหวในชุมชน หรือการติดตามนโยบายสาธารณะอย่างใกล้ชิด เหตุผลหนึ่งที่นักวิชาการเสนอคือแนวคิดเรื่อง psychological ownership หรือความรู้สึกเป็นเจ้าของเชิงจิตวิทยา

เมื่อคนคนหนึ่งถือครองทรัพย์สินถาวรในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง เขาไม่ได้มองพื้นที่นั้นเป็นเพียงที่อยู่อาศัย แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของตัวตน (identity) ความมั่นคงของบ้านจึงผูกกับความมั่นคงของชีวิต และขยายไปสู่ความมั่นคงของชุมชน เมือง และประเทศ

จากจุดนี้เอง แนวคิดเรื่องการปกป้องจึงค่อย ๆ ก่อตัว และในบางบริบท การปกป้องผลประโยชน์ของพื้นที่อาจแปรรูปเป็นแนวคิดแบบอนุรักษ์นิยม หรือแม้กระทั่งแนวคิดชาตินิยมที่เน้นว่าทรัพยากรควรเป็นของคนในชาติหรือคนในท้องถิ่นก่อน

วิกฤตราคาอสังหาฯ กับการเกิด “Housing Nationalism”

ช่วงหลายปีที่ผ่านมา หลายประเทศเผชิญปัญหาราคาอสังหาริมทรัพย์พุ่งสูง การเข้ามาซื้อของนักลงทุนต่างชาติ และการถือครองบ้านหลังที่สองในเมืองท่องเที่ยว ปรากฏการณ์เหล่านี้ทำให้เกิดคำที่นักวิชาการเรียกว่า “housing nationalism”

เมื่อประชาชนรู้สึกว่าคนท้องถิ่นซื้อบ้านไม่ได้ แต่ทุนต่างชาติเข้ามาถือครองเพิ่มขึ้น เสียงเรียกร้องให้รัฐจำกัดสิทธิการซื้อของต่างชาติก็เริ่มดังขึ้น แนวคิดแบบ “Our home, our land บ้านของฉัน แผ่นดินของเรา” หรือแนวคิด “Our people first คนของเราก่อน” จึงไม่ได้เกิดจากอุดมการณ์ล้วน ๆ แต่มีรากมาจากความรู้สึกสูญเสียโอกาสในการเข้าถึงทรัพย์สินพื้นฐานที่สุดอย่างที่อยู่อาศัย

ในมุมนี้ บ้านไม่ได้เป็นเพียงสินทรัพย์ แต่เป็นสัญลักษณ์ของสิทธิในการอยู่บนผืนแผ่นดิน เมื่อสิทธินั้นถูกมองว่าถูกคุกคาม ความรู้สึกชาตินิยมก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

ความมั่งคั่ง ความกลัว และทิศทางการเมือง

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างการเป็นเจ้าของบ้านกับแนวคิดชาตินิยมไม่ได้เป็นเส้นตรง งานวิจัยจำนวนหนึ่งพบว่า หากเจ้าของบ้านรู้สึกมั่นคง มีมูลค่าทรัพย์สินเพิ่มขึ้น และไม่ได้เผชิญแรงกดดันจากตลาด พวกเขาอาจเพียงแค่มีส่วนร่วมทางพลเมืองมากขึ้น โดยไม่ได้เปลี่ยนแนวคิดทางอุดมการณ์อย่างมีนัยสำคัญ

แต่เมื่อเกิดภาวะคุกคาม เช่น สงคราม ฟองสบู่แตก ราคาผันผวน หรือการแข่งขันจากภายนอก ความกลัวต่อการสูญเสียทรัพย์สินจะกระตุ้นท่าทีปกป้องมากขึ้น ความรู้สึกว่าสิ่งนี้คือของเราอาจขยายจากบ้าน ไปสู่เมือง และไปสู่ประเทศ

กล่าวอีกนัยหนึ่ง บ้านสามารถเป็นทั้งฐานของความมั่นคง และเชื้อไฟของความหวาดระแวง ขึ้นอยู่กับบริบททางเศรษฐกิจและสังคม

สิ่งที่นักลงทุนอสังหาฯ ควรอ่านเกมให้ออก

สำหรับนักลงทุน ประเด็นนี้มีความสำคัญมาก เพราะทิศทางความคิดของประชาชนในพื้นที่มีผลต่อกฎระเบียบในอนาคต

ถ้าพื้นที่หนึ่งมีสัดส่วนเจ้าของบ้านสูง มีความผูกพันกับท้องถิ่นสูง และกำลังเผชิญแรงกดดันด้านราคา เราอาจเห็นแนวโน้มของนโยบายควบคุมที่เข้มขึ้น ไม่ว่าจะเป็นภาษีบ้านหลังที่สอง การจำกัดการซื้อโดยต่างชาติ หรือการควบคุมค่าเช่า

ในทางกลับกัน พื้นที่ที่ประชาชนยังต้องการการพัฒนา ต้องการเงินทุน และยังไม่รู้สึกถูกคุกคาม อาจ open minded เปิดรับการลงทุนมากกว่า

การอ่านทิศทางอสังหาริมทรัพย์จึงไม่ใช่แค่การดูตัวเลขซัพพลาย–ดีมานด์ แต่ต้องมองอารมณ์สังคมและจิตวิทยาความเป็นเจ้าของควบคู่กันไป

บ้านไม่ใช่แค่สินทรัพย์ แต่คืออัตลักษณ์

ท้ายที่สุด บ้านคือจุดตัดระหว่างเศรษฐศาสตร์กับอัตลักษณ์ส่วนบุคคล มันสะท้อนความฝัน ความมั่นคง และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสังคม เมื่อการถือครองบ้านเพิ่มขึ้นหรือถูกสั่นคลอน แนวคิดทางการเมืองของผู้คนก็สามารถเปลี่ยนทิศได้

สำหรับคนทำอสังหาริมทรัพย์ การเข้าใจมิติทางสังคมและการเมืองนี้ อาจเป็นความได้เปรียบเชิงกลยุทธ์ในระยะยาว เพราะตลาดไม่ได้เคลื่อนไหวด้วยเงินเพียงอย่างเดียว แต่ขับเคลื่อนด้วยความรู้สึกของผู้คนต่อบ้านของฉันและแผ่นดินของเราด้วยเช่นกัน.

Source:

Does Homeownership Influence Political Behavior? Evidence from Administrative Data

https://www.researchgate.net/publication/351013385_Does_Homeownership_Influence_Political_Behavior_Evidence_from_Administrative_Data

The Rise of Housing Nationalism in Canada and Transnational Property Ownership Patterns

https://open.library.ubc.ca/media/stream/pdf/52383/1.0438798/5

Private Property and the Origins of Nationalism in the United States and Norway

https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-89950-3

The impact of homeownership on political beliefs

https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA17295835&issn=00377732&it=r&linkaccess=abs&sid=googleScholar&sw=w&v=2.1