คุณจะยอมไหม จงรีบเข้าไปแสดงความเห็นก่อน 16 พ.ค. 69

ช่วงเดือนพ.ค. 2569 นี้มีร่างกฎหมายและกฎลูกเกี่ยวกับระบบตั๋วร่วมของประเทศออกมาจำนวนมาก หลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงเรื่องของบัตรรถไฟฟ้า การแตะจ่าย หรือค่าโดยสาร แต่เมื่ออ่านรายละเอียดลึกลงไป จะพบว่าสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นใหญ่กว่านั้นมาก เพราะนี่คือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานใหม่ของทั้งระบบขนส่ง การเงิน ข้อมูล และการเชื่อมต่อของเมือง

แน่นอน แนวคิดเรื่องตั๋วร่วมฟังดูดี ทุกคนอยากเห็นวันที่ใช้บัตรหรือมือถืออันเดียวเดินทางได้ทั้ง BTS MRT รถเมล์ เรือ หรือระบบขนส่งอื่นโดยไม่ต้องเสียค่าแรกเข้าซ้ำหลายรอบ เมืองที่เดินทางง่ายขึ้นย่อมทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น และส่งผลโดยตรงต่อมูลค่าของอสังหาริมทรัพย์ในระยะยาว เพราะในโลกปัจจุบัน มูลค่าคอนโด บ้าน หรือที่ดิน ขึ้นอยู่กับความสามารถในการเชื่อมต่อกับระบบขนส่งมากขึ้นเรื่อย ๆ

แต่ในอีกด้าน เมื่ออ่านเอกสารทั้งหมดจริง ๆ กลับมีหลายจุดที่น่าตั้งคำถามมากกว่าที่หลายคนคิด

สิ่งแรกที่ดูแปลกคือ เอกสารแทบทุกฉบับพูดคำเดิมซ้ำกันเกือบทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นคำว่า ลดค่าครองชีพ เชื่อมต่อไร้รอยต่อ มาตรฐานเดียวกัน ความสะดวกประชาชน หรือประโยชน์สาธารณะ เหมือนใช้ narrative เดียวกันทั้งชุด แต่เมื่อพยายามหาตัวเลขจริง กลับแทบไม่มีรายละเอียดว่าประชาชนจะจ่ายถูกลงเท่าไร

ยังไม่มีคำตอบชัดเจนว่า คนที่ต้องต่อ BTS กับ MRT ทุกวันจะประหยัดได้เดือนละกี่บาท หรือสุดท้ายแล้วค่าโดยสารจะลดลงจริงหรือแค่เปลี่ยนวิธีคำนวณใหม่เท่านั้น

อีกเรื่องที่น่าสังเกตมากคือ เอกสารหลายฉบับ เป็นเพียงเอกสาร A4 จำนวน 1 หน้า โดยไม่มีรายละเอียดที่อ่านแล้วเข้าใจได้ว่าจะทำอะไรบ้าง และท้ายฉบับจะมีหมายเหตุ (ตัวอย่างภาพด้านล่างในกรอบสีแดง*) มีการย้ำเรื่อง deadline 180 วันซ้ำแล้วซ้ำอีกในทุกฉบับ เหมือนทั้งระบบกำลังถูกเร่งสปีดอย่างหนักจนไม่มีรายละเอียดที่ลึกมากพอจะตัดสินใจได้ว่าร่างกฎหมายนั้นยุติธรรมแล้วหรือไม่ และรัฐไม่ได้มีรายละเอียดของกฎหมายให้ประชาชนได้พิจารณาเลย รัฐอธิบายว่าหากออกกฎหมายไม่ทันจะกระทบต่อการบริหารระบบตั๋วร่วมและประโยชน์สาธารณะ แต่คำถามคือ ระบบระดับประเทศที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลประชาชน การเงิน และโครงสร้างเศรษฐกิจเมือง ควรถูกเร่งภายใต้เวลาที่จำกัดขนาดนี้หรือไม่

ที่น่าคิดมากกว่านั้นคือ แม้เอกสารจะพูดเรื่องรับฟังความคิดเห็นประชาชน แต่เนื้อหาหลายส่วนกลับระบุว่า เนื่องจากเป็นกฎหมายที่ใช้เฉพาะกับผู้รับใบอนุญาต จึงสามารถใช้การประชุมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและ focus group เป็นหลักได้ หลายคนจึงอาจตั้งคำถามว่า ผู้ใช้งานจริงของระบบอย่างประชาชนทั่วไป มีส่วนร่วมมากพอหรือยัง

อีกจุดที่ดูแปลกคือ ระบบนี้กำลังสร้างศูนย์กลางขนาดใหญ่มาก ทั้งศูนย์บริหารรายได้กลาง ระบบคำนวณค่าโดยสารกลาง ระบบมาตรฐานกลาง และฐานข้อมูลการเดินทางกลาง

ฟังดูเหมือนเรื่องเทคนิค แต่ในความจริง มันหมายถึงการที่ระบบกลางจะรู้ว่าใครเดินทางจากไหนไปไหน เวลาอะไร ใช้บริการอะไรบ่อยแค่ไหน และเงินวิ่งไปที่ใครบ้าง

คำถามคือ ข้อมูลเหล่านี้จะถูกเก็บไว้นานเท่าไร ใครเข้าถึงได้ และมีระบบกำกับดูแลเข้มข้นเพียงพอหรือยัง เพราะในเอกสารที่ออกมา ยังแทบไม่เห็นรายละเอียดเชิงลึกเรื่อง privacy และ data governance ทั้งที่ระบบนี้อาจกลายเป็นหนึ่งในฐานข้อมูล movement ของประชาชนที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ แม้กฎหมายจะพูดเรื่องการแข่งขันที่เป็นธรรม แต่โครงสร้างจริงกลับดูรวมศูนย์มาก ตั้งแต่การออกใบอนุญาต การกำหนดมาตรฐาน ไปจนถึงการควบคุมการเชื่อมต่อระบบ

คำถามคือ startup หรือผู้เล่นรายเล็กจะเข้าถึงระบบนี้ได้จริงหรือไม่ หรือสุดท้ายแล้วระบบทั้งหมดจะถูกควบคุมโดยผู้เล่นรายใหญ่ไม่กี่รายที่มีทุนและมีอำนาจมากพอจะผ่านทุกเงื่อนไข

ในมุมของคนอสังหาริมทรัพย์ เรื่องนี้ยิ่งสำคัญ เพราะระบบขนส่งไม่ใช่แค่เรื่องเดินทาง แต่เป็นตัวกำหนดมูลค่าของเมือง

หากระบบตั๋วร่วมทำได้ดี พื้นที่ที่เคยดูไกลอาจกลายเป็นทำเลใหม่ คนอาจยอมอยู่ไกลขึ้นเพราะเดินทางสะดวกขึ้น เมืองจะขยายตัวในรูปแบบใหม่ และอสังหาฯ ตามแนวเชื่อมต่ออาจมีมูลค่าเพิ่มขึ้นอย่างมาก

แต่ถ้าระบบออกแบบผิดพลาด ค่าโดยสารยังสูง การเชื่อมต่อยังติดขัด หรือเกิดการผูกขาดของระบบกลาง ก็อาจส่งผลต่อ demand ของพื้นที่และมูลค่าทรัพย์สินเช่นกัน

นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของรถไฟฟ้า แต่คือเรื่องอนาคตของเมือง เศรษฐกิจเมือง และทรัพย์สินของผู้คนทั้งประเทศ

วันนี้ร่างกฎหมายเหล่านี้เปิดให้ประชาชนร่วมแสดงความคิดเห็นผ่าน law.go.th ค้นในช่องกระทรวง เลือก กระทรวงคมนาคม

วันนี้ถึงก่อน 16 พ.ค. 2569 อาจเป็นช่วงเวลาสำคัญที่สังคมควรช่วยกันตั้งคำถามให้มากที่สุด ก่อนที่ระบบระดับประเทศนี้จะถูกล็อกโครงสร้างไปอีกหลายสิบปี

เพราะกฎหมายที่ดี ไม่ใช่กฎหมายที่เร่งเสร็จเร็วที่สุด แต่คือกฎหมายที่คนซึ่งต้องใช้ชีวิตอยู่กับมัน ได้มีส่วนร่วมในการออกแบบมันจริง ๆ

ต่อไปนี้คือลิงก์รวมร่างกฎหมาย ลองดาวน์โหลดมาอ่านได้ จะพบว่ามีหมายเหตุแบบในกรอบสีแดงรูปข้างต้น เป็นหมายเหตุที่เขียนซ้ำกัน และไม่มีรายละเอียดที่อ่านแล้วเข้าใจว่าจะทำอะไร อัตราค่าโดยสารเท่าไหร่ เกณฑ์เป็นยังไง หลายอย่างดูเป็นความลับที่ไม่ถูกเผยแพร่ ดังนั้นจึงขอเชิญชวนให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกคนเข้าไปร่วมแสดงความเห็นในลิงก์ต่อไปนี้ เพียงคลิกที่ลิงก์ เลือกปุ่มทำแบบสอบถาม กรอกข้อความแสดงความเห็นของคุณ แล้วกดปุ่มส่งความคิดเห็นที่ด้านล่างขอหน้าจอ

หลักการร่างกฎกระทรวงอัตราค่าโดยสารร่วม

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5MURHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

*หลักการร่างประกาศ คนต. หลักเกณฑ์และวิธีการคำนวณค่าโดยสารร่วม

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5MkRHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

หลักการร่างประกาศ คนต. หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขประกอบกิจการ CCH

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5M0RHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

หลักการร่างประกาศ สนข. มาตรฐานทางเทคโนโลยีของระบบตั๋วร่วม

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5NERHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

ร่างประกาศ คค. เรื่อง การอนุญาตให้บริการออกบัตรชำระค่าโดยสารตั๋วร่วม

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA4M0RHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

หลักการร่างประกาศ คค. การอนุญาตการให้บริการระบบตั๋วร่วมในระบบขนส่ง

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA4NkRHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

ร่างประกาศกระทรวงคมนาคม เรื่อง การอนุญาตประกอบกิจการ CCH

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5NURHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

ร่างระเบียบรับเงินจ่ายเงินกองทุนตั๋วร่วม

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA5MERHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

บันทึกหลักการร่างระเบียบนำส่งเงินเข้ากองทุน

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA4OURHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=

ร่างประกาศ คค. เรื่อง การอนุญาตประกอบกิจการศูนย์บริหารจัดการรายได้กลาง

https://law.go.th/listeningDetail?survey_id=NzA4MURHQV9MQVdfRlJPTlRFTkQ=