คนจำนวนมาก โดยเฉพาะคนรุ่น Gen X และ Gen Y เติบโตมากับแนวคิดแบบค่อนข้าง conservative ว่า การซื้อบ้านคือการสร้างทรัพย์สิน

แนวคิดนี้ถูกส่งต่อมาจากยุค Baby Boomer ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เศรษฐกิจเติบโตแรง ราคาที่ดินเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และอสังหาริมทรัพย์ถูกมองว่าเป็นเส้นทางหลักของการสร้างความมั่งคั่ง

ในโลกของคนรุ่นนั้น บ้านไม่ได้เป็นแค่ที่อยู่อาศัย แต่คือหลักประกันชีวิต

คือความมั่นคง

คือมรดก

คือ asset ที่ควรมีมูลค่าเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามกาลเวลา

ปัญหาคือ หลายคนยังใช้ mindset แบบเดิมอยู่ ทั้งที่บริบทโลกเปลี่ยนไปแล้ว

ทุกวันนี้คนรุ่นใหม่เติบโตมาในโลกที่มีทางเลือกมากกว่าเดิมมาก

มีทั้งหุ้น คริปโต ธุรกิจออนไลน์ การทำงานแบบ remote economy หรือแม้แต่การลงทุนใน personal brand

เมื่อเทียบกับ asset รูปแบบใหม่ บ้านจึงเริ่มดูเป็นทรัพย์สินที่เคลื่อนตัวช้า ใช้เงินก้อนใหญ่ และมีต้นทุนแฝงเต็มไปหมด

เงินก้อนใหญ่ถูกล็อกไว้ในทรัพย์สินที่สภาพคล่องต่ำ

มีทั้งค่าซ่อม ค่าส่วนกลาง ภาษี ดอกเบี้ย และค่าใช้จ่ายจุกจิกอีกมาก

บางช่วงราคาก็แทบไม่ขยับ

บางห้องปล่อยเช่าแล้วยังให้ผลตอบแทนต่ำกว่าสินทรัพย์ประเภทอื่น

ยิ่งในยุคที่ผู้คนเห็นหุ้นเติบโตเร็ว เห็นธุรกิจออนไลน์สร้างรายได้มหาศาล หรือเห็นสินทรัพย์ดิจิทัลพุ่งขึ้นในเวลาไม่นาน บ้านยิ่งดูเป็น asset ที่หนักและเคลื่อนตัวช้า

สุดท้ายหลายคนจึงเริ่มเกิดความรู้สึกผิดลึก ๆ กับการมีบ้าน

รู้สึกเหมือนตัวเองเลือกผิด

รู้สึกว่าถ้าเอาเงินก้อนเดียวกันไปลงทุนอย่างอื่นอาจไปได้ไกลกว่า

แต่บางทีปัญหาอาจไม่ใช่ตัวบ้าน

ปัญหาอาจอยู่ที่วิธีคิดที่เราใช้มองมันต่างหาก

บางทีบ้านอาจไม่ควรถูกมองเป็น asset ตั้งแต่แรก

บ้านอาจเป็น experience มากกว่า

ฟังดูแปลก แต่จริง ๆ แล้วมันอาจไม่ต่างจากวิธีที่คนรุ่นใหม่ซื้อ Art Toy เลยด้วยซ้ำ

คนจำนวนมากซื้อ Art Toy ทั้งที่รู้ว่ามันอาจไม่ได้เพิ่มมูลค่า

ไม่ได้สร้าง cash flow

ไม่ได้ outperform สินทรัพย์อื่น

แต่คนก็ยังซื้อ

เพราะสิ่งที่พวกเขาซื้อจริง ๆ ไม่ใช่ผลตอบแทนทางการเงิน

พวกเขาซื้อความพึงพอใจ

ซื้อความรู้สึก

ซื้อแรงบันดาลใจ

ซื้อประสบการณ์ของการครอบครองสิ่งที่ตัวเองรัก

บางคนมีความสุขแค่ได้มองมันทุกวันบนโต๊ะทำงาน

บางคนรู้สึกว่ามันสะท้อนตัวตน

บางคนชอบบรรยากาศของการได้สะสม

มูลค่าที่แท้จริงจึงไม่ได้อยู่ในราคาขายต่อเสมอไป แต่อยู่ใน emotional experience ที่มันสร้างขึ้น

บ้านก็อาจคล้ายกัน

เราอาจไม่ได้ซื้อบ้านเพื่อเอาชนะ asset class อื่น

แต่อาจซื้อเพื่อสร้างชีวิตในแบบที่ตัวเองต้องการ

ซื้อเช้าวันธรรมดาที่มีแสงแดดลอดเข้ามาในห้อง

ซื้อความสบายใจหลังวันเหนื่อยล้า

ซื้อพื้นที่ที่ทำให้เรารู้สึกเป็นตัวเอง

ซื้อเวลา

ซื้อความสัมพันธ์

ซื้อคุณภาพชีวิตในแบบที่เงินบางอย่างวัดไม่ได้

ในทางเศรษฐศาสตร์ จริง ๆ แล้วมีแนวคิดที่มองบ้านไว้สองแบบพร้อมกัน คือเป็นทั้ง Investment Good และ Consumption Good

หมายความว่า บ้านไม่ได้มีไว้เพื่อสร้างผลตอบแทนทางการเงินอย่างเดียว แต่มันมีคุณค่าในฐานะสิ่งที่ถูกใช้ชีวิตอยู่ข้างในด้วย

คุณค่าของบ้านจึงอาจอยู่ในสิ่งที่มองไม่เห็นบนกราฟ

เช่น ความสงบในชีวิตประจำวัน

เวลาเดินทางที่ลดลง

ความรู้สึกปลอดภัย

หรือความรู้สึกว่าอย่างน้อยเรามีพื้นที่เล็ก ๆ ที่เป็นของตัวเองบนโลกใบนี้

งานวิจัยด้านความสุขจำนวนมากก็สนับสนุนแนวคิดนี้ โดยพบว่าความพึงพอใจต่อที่อยู่อาศัยสัมพันธ์โดยตรงกับความพึงพอใจในชีวิต

สิ่งที่น่าสนใจคือ มนุษย์มักเผลอวัดคุณค่าของบ้านด้วย mindset แบบนักลงทุนมากเกินไป

เราชอบเอาบ้านไปเทียบกับหุ้น

เทียบกับคริปโต

เทียบกับคนที่ซื้อถูกกว่า

หรือเทียบกับคนที่ได้กำไรจากอสังหามหาศาล

จนสุดท้ายบ้านกลายเป็นการแข่งขันทางการเงิน มากกว่าจะเป็นพื้นที่สำหรับการใช้ชีวิต

ใน behavioral economics มีแนวคิดเรื่อง Social Comparison อธิบายว่า มนุษย์มีแนวโน้มเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นตลอดเวลา และยิ่งเปรียบเทียบเรื่องทรัพย์สินมากเท่าไร ความพึงพอใจก็มักลดลง แม้ชีวิตจริงของตัวเองจะดีขึ้นแล้วก็ตาม

นั่นทำให้หลายคนมีบ้านที่ดีขึ้น แต่กลับรู้สึกไม่มีความสุขขึ้นเท่าที่คิด

อีกแนวคิดที่เกี่ยวข้องคือ Hedonic Adaptation หรือการที่มนุษย์ค่อย ๆ ชินกับสิ่งที่เคยทำให้มีความสุข

ต่อให้บ้านใหม่จะน่าตื่นเต้นแค่ไหน สุดท้ายวันหนึ่งมันก็กลายเป็นเรื่องปกติ

นี่คือเหตุผลที่หลายคนพอซื้อบ้านแล้ว ผ่านไปไม่กี่ปี ความรู้สึกพิเศษเริ่มลดลง และเริ่มกลับมาสนใจเรื่องผลตอบแทนแทน

แต่ถ้าเปลี่ยน mindset ใหม่ตั้งแต่ต้นว่า บ้านไม่ใช่เครื่องมือสร้างความร่ำรวยสูงสุด แต่อาจเป็นประสบการณ์ชีวิตรูปแบบหนึ่ง ความคาดหวังและแรงกดดันจะเปลี่ยนไปทันที

มันไม่ต่างจากการที่คนยอมจ่ายเงินเพื่อเดินทางท่องเที่ยว ทั้งที่รู้ว่าเงินก้อนนั้นไม่ได้สร้างผลตอบแทนทางการเงิน

เพราะสิ่งที่คนซื้อจริง ๆ คือความทรงจำ

คือประสบการณ์

คือช่วงเวลาบางช่วงของชีวิตที่มีความหมาย

บ้านก็อาจคล้ายกัน

บางคนเลือกอยู่ใกล้รถไฟฟ้า ไม่ใช่เพราะผลตอบแทนดีที่สุด แต่เพราะอยากได้เวลาเพิ่มกลับคืนมาวันละหลายชั่วโมง

บางคนเลือกย่านที่ตัวเองชอบ แม้ราคาสูงกว่า เพราะชอบบรรยากาศ ชอบร้านอาหาร ชอบการใช้ชีวิตในพื้นที่นั้น

บางคนเลือกบ้านที่มีครัวใหญ่ ไม่ใช่เพื่อกำไร แต่เพื่อให้ครอบครัวมีพื้นที่ใช้เวลาร่วมกัน

เมื่อมองแบบนี้ บ้านจะไม่ใช่เครื่องมือสร้างความร่ำรวยสูงสุดอีกต่อไป แต่มันกลายเป็นแพลตฟอร์มของชีวิต

และเมื่อเปลี่ยน mindset จากการมองบ้านเป็น asset มาเป็น experience ความรู้สึกหลายอย่างจะเบาลงทันที

เราไม่จำเป็นต้องเอาบ้านไปแข่งขันกับหุ้น

ไม่จำเป็นต้องคำนวณตลอดว่าผลตอบแทนคุ้มที่สุดหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องรู้สึกเสียดายทุกครั้งที่เห็นคนอื่นลงทุนได้ดีกว่า

เพราะหน้าที่ของบ้านอาจไม่ใช่การชนะทุกสินทรัพย์บนโลก

หน้าที่ของมันอาจเป็นเพียงการทำให้ชีวิตช่วงหนึ่งน่าอยู่ขึ้น

และข้อดีที่สำคัญคือ แม้บ้านจะเป็น experience แต่ก็ยังเหลือมูลค่าบางอย่างเป็นพื้นฐานจริงอยู่เสมอ

เมื่อเราเลิกอยู่อาศัย เรายังขายต่อได้ ปล่อยเช่าได้ เอาไปค้ำประกันเงินกู้ได้ เอาไป reverse mortgage ได้

อาจได้เงินทุนบางส่วนกลับคืนมา

แม้อาจไม่กำไรมหาศาล

แต่อย่างน้อยมันไม่ได้หายไปทั้งหมดเหมือนการใช้เงินกับหลายประสบการณ์ในชีวิต

พอคิดมุมมองว่าบ้านคือ experience ที่มีมูลค่าจริงแถมติดมาด้วย ความรู้สึกเราอาจจะเปลี่ยนไป ยิ่งมองว่าคุ้มค่าและมีความสุขในภาพรวมของชีวิตมากขึ้น

สุดท้ายแล้ว บ้านอาจไม่ใช่การลงทุนที่ดีเลิศที่สุดในเชิงตัวเลข

แต่มันอาจเป็นหนึ่งในการลงทุนที่ดีที่สุดต่อคุณภาพชีวิตของเราในช่วงเวลานั้นก็ได้