ทุกคนเคยรู้กันไหม นครเวนิส ที่มีพื้นที่ใหญ่ขนาดนั้น ฐานรากของเมืองถูกสร้างขึ้นมาจากท่อนซุง ใครหลายๆคนน่าจะเคยไปเที่ยว นครเวนิส กันมาบ้างแล้ว โดยตัวเมืองจะตั้งอยู่เดี่ยวๆ ไม่ได้มีแผ่นดินส่วนใดส่วนนึงติดกับผืนแผ่นดินใหญ่ ต้องอาศัยการนั่งเรือหรือนั่งรถไฟเข้าเมืองมาแทน ซึ่งหลายๆคนอาจจะเข้าใจว่าเมืองเวนิส ถูกสร้างอยู่บนพื้นดินแข็งปกติ แต่จริงๆแล้วเมืองนั้นถูกสร้างอยู่บนเสาไม้จำนวนมหาศาล และตั้งอยู่มาได้นานนับพันปี ทำไมเป็นเช่นนั้นแล้วเมืองมันตั้งอยู่ได้ยังไงเดี๋ยวบทความนี้เล่าให้ฟัง

ความเป็นมา “นครเวนิส”

ภาพจาก : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/63/Venice_iko_2001092.jpg

เรามาย้อนอดีตกันนิดนึง นครเวนิส หรือ เวเนเซีย (Venezia) เป็นเมืองเก่าแก่ในยุโรป ถูกสร้างขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5 หรือ ประมาณปี ค.ศ.421 เนื่องจากในช่วงเวลานั้นประเทศอิตาลีถูกบุกรุกโดยชนเผ่าป่าเถื่อน ชาวเมืองจึงต้องหนีภัยมายังบริเวณที่เป็นหนองน้ำและโคลนในทะเลสาบเวนิส โดยใช้น้ำเป็นเกราะป้องกันตามธรรมชาติ ทำให้เวนิสถือกำเนิดขึ้นจากความจำเป็น และต่อมาก็กลายเป็นศูนย์กลางการเดินเรือและการค้าของทวีปยุโรป รวมถึงเป็นจุดแลกเปลี่ยนสินค้าระหว่างตะวันตก ตะวันออก ในช่วงยุคเรอแนซองซ์ หรือในช่วงราวๆศตวรรษที่ 15

ใต้นครเวนิสมีอะไร?

ภาพฐานเสาไม้ใต้สิ่งก่อสร้าง : https://pilebuck.com/wp-content/uploads/2024/11/Venice-timber-piles-800×525.png

นครเวนิส ตั้งอยู่บนทะเลสาบที่เต็มไปด้วยโคลน ดิน ไม่เสถียร ชาวเวนิสในยุคนั้นจึงนำไม้ซุงมาใช้เป็นฐานราก ซึ่งความน่าประหลาดใจคือตัวไม้มีคุณสมบัติพิเศษ เพราะ เมื่อไม้อยู่ใต้น้ำ ไม้กลับไม่ผุ และ ไม่เน่าเปื่อย แต่กลับมีความแข็งคล้ายหินเมื่อถูกฝังอยู่ในน้ำทะเลที่มีดินเหนียว (ส่วนนึงเพราะไม่มีออกซิเจน) โดยไม้ซุงที่พบจะมีการใช้อยู่หลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น  larch, oak, alder, pine, spruce และ elm

ภาพหอระฆัง St. Mark’s Campanile: https://www.venicewelcome.com/info/monuments_of_venice/st_marks_campanile_ticket.htm

ภาพมหาวิหาร Basilica della Salute: https://www.thetrainline.com/cmsmedia/cms/8169/venice_mobile.jpg

ซึ่งไม้ซุงที่นำมาใช้จะมีความยาวอยู่ระหว่าง 3.5 เมตร และไม่ต่ำกว่า 1 เมตร ซึ่งฐานที่แข็งแกร่งนี้ทำให้นครเวนิส สามารถสร้างสิ่งก่อสร้างที่สวยงามได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นหอระฆังเซนต์มาร์ก (St. Mark’s Campanile) ที่วางอยู่บนเสาไม้กว่า 100,000 ต้น หรือ มหาวิหารบาซิลิกา เดลลา ซาลูเต (Basilica della Salute) ที่ต้องใช้เสาไม้กว่า 1 ล้านต้น ซึ่งเสาไม้แต่ละต้นถูกตอกด้วยมือ ห่างกันเพียงครึ่งเมตร แต่ลึกถึง 3 เมตร

ระบบการจัดการน้ำ

อีก 1 ประเด็นที่หลายๆคนอาจจะสงสัยกัน คือ เรื่องระบบจัดการน้ำ ว่าเมืองที่อยู่บนน้ำแบบ เวนิส เขาจัดการน้ำกันอย่างไร? โดยปกติระบบการจัดการน้ำ ก็จะต้องมีอยู่ 2 ระบบใหญ่ๆ คือ ระบบกำจัดน้ำเสีย กับ ระบบกักเก็บน้ำดี

ภาพระบบการกำกับน้ำดี ในตัวเมือง : How Venice gets drinking water surrounded by salty, brackish water.

เริ่มจากระบบน้ำดีกันก่อน น้ำสะอาดที่มีเอาไว้อุปโภคบริโภคถือเป็นสิ่งสำคัญ ชาวเวนิสในสมัยก่อนจะใช้วิธีการขุดเจาะบ่อน้ำ โดยตัวฐานด้านล่างจะเป็นลักษณะ รูปทรงกรวย โดยขอบแต่ละด้านของทรงกรวยจะใช้ดินเหนียวถมไว้รอบๆเพื่อป้องกันน้ำเค็มซึมผ่าน และบริเวณขอบบ่อด้านบน ชาวเมืองจะมีการเจาะช่องเพื่อรับน้ำฝนเอาไว้ ซึ่งเมื่อน้ำฝนตกลงมาจะลงไปที่ด้านข้าง และจะไหลผ่านชั้นหิน กรวด ทราย ที่มีหน้าที่กรองน้ำให้สะอาด และสุดท้ายน้ำจะไหลไปรวมกันตรงกลางบ่อ ให้ชาวเวนิส สามารถตักขึ้นไปใช้งานได้ ซึ่งเป็นนวัตกรรมหรือภูมิปัญญาที่ล้ำมากๆในสมัยนั้น ซึ่งในอดีตคาดว่าในเมืองจะมีบ่อลักษณะนี้กระจายอยู่มากถึง 6,000 พันบ่อ

ภาพท่อระบบน้ำในเวนิส : https://bestveniceguides.it/en/2020/02/28/sewage-in-venice-how-does-it-work/?

ส่วนการกำจัดน้ำเสีย ก็จะใช้การปล่อยน้ำเสียลงไปตามคลองเลย โดยจะผ่านท่อน้ำทิ้งบริเวณฐานอาคาร เมื่อเวลาน้ำขึ้น น้ำก็จะไหลเข้าไปในท่อ และเมื่อน้ำลงก็จะล้างสิ่งสกปรกจากท่อออกไปในคลอง ซึ่งมันก็แอบดูไม่สะอาดสักเท่าไร แต่ในปัจจุบันการกำจัดน้ำเสียก็น่าจะมีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นแล้ว

โดยในปัจจุบัน นครเวนิสก็ประกอบด้วย 118 เกาะ มี 400 กว่าสะพานในเมือง และมีคลองขนาดใหญ่ที่ชื่อว่า Gran Canal ที่ไหลผ่านกลางเมืองเป็น Landmark ที่สำคัญของเวนิส ที่ต้องไปถ่ายรูป นอกจากนั้นก็ยังมี จัตุรัส San Macro (Piazza San Marco) , หอระฆังซานมาร์โก (San Marco Campnile) , Santa Maria Maggiore และ Ponte dei Sospiri และ สะพานบริดจ์ออฟไซส์ (Bridge of Sighs)

ภาพเสาไม้เก่าใต้ Central Station : Beautiful Amsterdam, Built on Poles: Who would pay if it all fell down? | by TEDxAmsterdam | Big Questions | Medium

ซึ่ง เวนิส ไม่ได้เป็นเมืองเดียวในโลก ที่ใช้โครงสร้างไม้เป็นฐานของเมือง แต่ในประเทศเนเธอร์แลนด์ ในกรุงอัมสเตอร์ดัม ก็เป็นอีกหนึ่งเมืองที่มีการใช้ฐานรากเป็นโครงสร้างไม้เช่นเดียวกัน เนื่องจากพื้นที่ดินของกรุงอัมสเตอร์ดัม เป็นดินโคลนและพรุอ่อนมาก รวมถึงตั้งอยู่ใกล้กับทะเล หากสร้างสิ่งก่อสร้างบนดินโดยตรง สิ่งก่อสร้างอาจจะทรุดตัวได้ง่าย โดยตั้งแต่ในช่วงศตวรรษที่ 13 เป็นต้นมา ชาวดัตช์ ก็ได้ใช้วิธี การตอก เสาไม้ยาวหลายเมตร ลงไปทะลุดินโคลน ให้เสาไปถึงชั้นดินทรายที่แข็งกว่า หลังจากนั้นจึงค่อยสร้างสิ่งก่อสร้างขึ้นมา

ใครชอบบทความแนวนี้ฝากติดตามเพจ Propholic กันไว้ด้วย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

https://youtu.be/77omYd0JOeA?si=HvKyHkn1iU7U6isX

https://www.bbc.com/future/article/20250324-the-ancient-forest-that-supports-venice

Building Venice: Timber Piles, Infrastructure, and Lasting Lessons in Foundation Engineering – Pile Buck Magazine

Venice เมืองท่องเที่ยวสำคัญของอิตาลี กำลังเจอความท้าทาย จากหลายด้าน

เวนิส ย้อนอดีตเมืองลอยน้ำแห่งยุโรป ที่ไม่ได้มีแค่เกาะเดียว